Giai thoại về “Cô Bún” và cuộc thiên di lập nghiệp
Thời gian: Món ăn bắt nguồn từ thế kỷ 16, thời thế chúa Nguyễn Hoàng mở cõi về phương Nam.
Biến cố ở làng Cổ Tháp: Truyền thuyết kể rằng, tại làng Cổ Tháp (huyện Hương Điền nay) có một người phụ nữ vô cùng xinh đẹp, tháo vát, chuyên làm nghề bún nên dân làng gọi là cô Bún. Một năm nọ, làng mất mùa liên miên. Dân làng mê tín cho rằng vì cô Bún lấy gạo (vốn là ngọc thực của trời) đem đi xay giã làm bún nên đã phạm thượng, khiến trời nổi giận. Cả làng ép cô phải bỏ nghề hoặc bị trục xuất.
Dừng chân tại làng Vân Cù: Quyết không bỏ nghề truyền thống, cô Bún cùng một số người rời làng, đi men theo dòng sông Bồ. Đến làng Vân Cù (xã Hương Toàn, thị xã Hương Trà ngày nay), thấy đất đai màu mỡ, cô quyết định dừng chân lập nghiệp. Tại đây, cô tiếp tục sáng tạo, pha trộn gạo tẻ và gạo nếp để giã, ép qua ống tre, tạo ra sợi bún to, dai, mềm và thơm ngon nức tiếng.

